آیا می دانید با دوره های آموزشی Vchess می توانید از 0 تا 100 شطرنج را در خانه فرا بگیرید؟

آرمان گلبیدی

ویژگی های اسب در شطرنج | خصوصیات مهره اسب

ویژگی های اسب در شطرنج | خصوصیات مهره اسب

اسب مهره‌ای پرنده است یعنی می تواند از روی مهره ها پرش کند مزیتش نسبت به فیل است، اسب هم می تواند به خانه‌ی سیاه رنگ و هم به خانه‌ی سفید رنگ برود که این مزیت دیگرش نسبت به فیل است ( اسبی که الان در خانه‌ی سفید رنگ است حرکت بعدی حتما در خانه‌ی سیاه رنگ می رود. ) اسب در بهترین حالت یعنی در وسط صفحه ۸ خانه و در بدترین حالت در گوشه صفحه ۲ خانه را کنترل می‌کند که این عیبش نسبت به فیل است .
با توجه به این سه مورد به خوبی می توان فهیمد پوزیسیون های بسته عمدتا برای اسب و پوزیسیون های باز برای فیل خوب هستند زیرا اسب :
✅ مهره‌ای دور زن نیست .
✅ گستره عمل محدودی دارد .
✅ خاصیت پرشی دارد .

اسب تمرکز یافته :

اسبی که در یکی از چهارخانه‌ی مرکز کوچک قرار گرفته باشد را گویند این تعریف را آرون نیمزویچ بیان داشت بنابراین پایگاه های نفوذی بهترین محل برای استقرار اسب ها هستند .

  بیشتر بخوانید : اهمیت مرکز در شطرنج

پایگاه :

به خانه‌هایی که نه در حالت فعلی و نه در آینده توسط پیاده های حریف کنترل نمی شوند پایگاه گویند .

پایگاه نفوذی :

به پایگاهی گفته می شود که در نیمه دشمن باشد .

نکته :

بنابراین جلوی پیاده‌ی منفرد حریف یا پیاده‌ی دوبله حریف بهترین مهره برای ایجاد مانع اسب ها هستند چرا که به دلیل خاصیت پرشی که دارند از گستره عملشان خانه‌ای کاسته نمی شود . همچنین مانند فیل ها مهره ای دور زن نیستند و بهتر است جلو و در نیمه حریف باشند .

اسب برای زنجیره‌های پیاده‌ای بسیار مهلک است

اسب برای زنجیره‌های پیاده‌ای بسیار مهلک است

اسب‌ سقید اگر در A یا B قرار بگیرد یک پیاده را خواهد گرفت اما به مرحله قبل برگردید زمانی که پیاده‌ی ها در جایگاه a6,b6,g6 و h6 قرار دارند . بهترین خانه برای حمله اسب به پیاده کدام خانه است که بعد از آن بتواند حمله اش را در یکی از خانه های A یا B تمام کند . مسلما جواب خانه‌ی C است که اسب سریعا بتواند به نقظه موثر خود برسد پس یک قانون همیشه به بیرونی ترین پیاده حمله کنید البته در اکثر شرایط این قانون درست خواهد بود .

نکته:

برای حمایت از پیاده خود از پشت با اسب او را حمایت کنید و نه از جلو زیرا اسب از پشت مانند یک پیاده، پیاده شما را یاری می کند برای درک بهتر پوزیسیون زیر را ببینید :

حمایت پیاده با اسب

در سمت راست اسب در جلوی پیاده واقع شده و شاه با تهدید اسب می تواند پیاده را بزند و مانع نفوذ پیاده هم بشود اما در سمت چپ شاه نمی تواند این اسب را بزند چون پیاده , یک پیاده رونده خواهد شد .

استفاده از اسب در پوزیسیون های بسته

اگر به خوبی بررویش کار کنید برای شما یک ترفند است و شما می توانید در جاهایی که با مشکل مواجه می شوید سریعا بازی را بسته و از ترفند اسب خودتان بهره برداری کنید افرادی که در کتاب گذشته سیستم شروع بازی خاک یا سیستم شروع بازی آتش را انتخاب کردن حتما حتما باید این ترفند را بدست بیاورند .

برای همین من سعی دارم اول از ساختار های شناخته شده d4 برای شما شروع کنم مانند ساختار لندن یا ساختار کاروکان تعویضی(کارلسباد) و یا دیوارسنگی که شما به خوبی ایده پرش اسب به اسب متمرکز را بدست آورید .

  بیشتر بخوانید : ترفند های شطرنج

تفاوت اسب خوب و اسب بد :

در مقاله ویژگی های فیل گفتیم فیلی خوب است که هیچ پیاده ای در رنگ او نباشد و گفتیم فیلی فعال است که چهار پارامتر ماتریال ,فضا , زمان و داینامیک را برایش بررسی کرده باشیم .
اما نوبتی هم باشد حالا نوبت اسب است . خوب یا بد بودن اسب دقیقا مانند همان فیل است برای مثال در تصویر زیر به صورت واضح مشخص است که کدام اسب بد و کدام اسب خوب است، در پوزیسیون زیر اسب سیاه یک اسب خوب است اما اسب سفید یک اسب بد است زیرا پیاده هایش او را محدود کرده اند .

  بیشتر بخوانید : خصوصیات مهره فیل
ویژگی های اسب در شطرنج | خصوصیات مهره اسب

بررسی فعالیت اسب در پوزیسیون ها

برای فعالیت دوباره چهار پارامتر را بررسی می کنیم .

ماتریال :

هر دو اسب از پیاده های خودشان می توانند دفاع کنند ولی فقط اسب سیاه است که قادر است به پیاده سفید حمله کند . پس از نظر ماتریالی اسب سیاه فعال تر است .

زمان :

از نظر زمان اسب سیاه حداقل چهار حرکت می خواسته تا از b8 به خانه‌ی فعلی برسد و اسب سفید هم حداقل ۳ حرکت می خواسته تا از b1 به خانه‌ی فعلی خود برسد پس از نظر زمانی فعالیت برابری دارند .

فضا :

مسلما اسب سیاه فضای بیشتری را کنترل می‌کند . بنابراین اسب سیاه فعال تر است .

داینامیک :

اینکه در این پوزیسیون نقطه داینامیک کجاست خیلی مهم است و شما باید آن را تعیین کنید .مسلما در نگاه اول نقطه داینامیک خانه‌ی e2 به نظر می رسد که اگر سفید بتواند آن را کنترل کند بازی به تتساوی کشیده می شود اما این نقطه داینامیک خودش به نقاط دیگر وابسته است .

این نقاط نقاط نفوذ شاه است اگر اسب بتواند این نقاط را کنترل کند شاهش نفوذ می کند و با دو فشار بر e2 می نشینند پس اسب سیاه فقط می تواند خانه‌های نفوذ شاه را کنترل کند پس اسب سیاه فعال تر است و همانطور که می بینید طبق سلسله حرکات زیر سیاه بازی را می برد .

۱٫Kh3 [1.Kg2 Kg4 2.Kf1 Kg3 3.Ke1 Kg2 4.Kd1 Kf1 5.Kc2 Ke1 6.Kb1 Nf4 7.Ka1 Nxe2 8.Nxe2 Kxe2]

۱…Kf4 2.Kh4 Ng5 3.Kh5 Nh3 4.Kh4 Ng1 5.Kh5 Kg3 6.Kg5 Kf2 7.Kf4

حالا که یادگرفتید تفاوت فعالیت و بد و خوب بودن یک اسب در چیست جای دارد . با مفهومی به نام محدود سازی آشنا شوید .

محدود سازی :

عملی است که موجب کاهش پارامترهای یک یا چند سوار در جریان بازی می‌گردد . (فعالیت سوار را کاهش می‌دهد . )
محدود سازی در خیلی از کتاب ها همتای خوب یا بد بودن برای یک سوار در نظر گرفته می شود اما توجه داشته باشید خوب یا بد بودن با جایگری پیاده ها تعیین می شود و عمدتا حالت ثابت تری نسبت به محدود سازی دارد . در محدود سازی با افزایش فشار بررروی خانه‌های تحرک سوار آن سوار محدود می گردد و حالت پایدار کمتری دارد .
محدود سازی یکی از طرح های استراتژیک است یک بازی برایتان از کتاب ۴۶ طرح استراتژیک نوشته آناتولی تریخون انتخاب کردم تا این طرح را بیشتر بررویش صحبت کنیم :

نوبت سفید ، روبینشتاین – تاراش

روبینشتاین – تاراش

در پوزیسیون فوق اولا ساختار پیاده ای خوب و بد و انواع آن را تشخیص بدید، و نقاط ضعف هر ساختار را بگویید، ثانیا نوع مرکز را مشخص کنید و طرح آن را بیان کنید، ثالثا سوار خوب و بد (فیل یا اسب ) را تشخیص دهید، رابعا بگویید کدام سوار را با کدام سوار تعویض کنیم، خامسا طرح استراتژیک محدود سازی را اجرایی کنید، خب این پنج کار را برای خودتان انجام دهید.

تحلیل پوزیسیون:

یک مرکز باز و ساختار پیاده ای یک ساختار پیاده ای متقارن است شاه سفید از قلعه افتاده است اما سوارهای سفید گسترش خوب وهماهنگی بیشتری دارند یکی از سوار های سیاه که اسبش هم باشد در حاشیه‌ی صفحه مانده است . تا جلوی کیش اسب ما را بگیرد چون مرکز ثابت است و خیلی شبیه مرکز باز است می توان گفت داشتن دو فیل خیلی ارزشمند است و اینکه سیاه بخواهد فیلش را خرج اسب ما کند چندان صحیح نیست .

اما اینجا یک طرح استراتژیک نهفته است و آن محدود سازی است اگر شما بتوانید اسب حریف را محدود کنید گویا با یک سوار بیشتر دارید بازی انجام می دهید ببینیم دکتر روبینشتاین چگونه این کار را می کند ؟

۱٫Rc1 0–۰ ۲٫a3

اجازه‌ی نفوذ به اسب داده نمی شود .

۲… Rfd8 3.Ke1 Ne8

طرح سیاه تعویض اسب با اسب است .

۴٫Be2 Nd6 5.Nac3 Nxb5 6.Nxb5 b6 7.b4

و باز خانه‌ی نفوذی اسب را می بندیم .

۷… Be6 8.Kf2 Rd7 9.Rhd1 Rxd1 10.Rxd1 Kf8 11.g3 Ke8 12.f4 f6

حالا که به اندازه‌ی کافی اسب حریف را محدود کردیم بهترین زمان است برای باز کردن پوزیسیون و در اصل ما یک سوار بیشتر را دارا هستیم .

۱۳٫fxe5 fxe5 14.Bc1 Bc8 15.Bb2 Bf6 16.Nd6+ Ke7 17.Nc4 Ke6 18.Nxe5 Nc7

[۱۸…Bxe5 19.Bc4+ Kf6 20.Rd6+ Ke7 21.Bxe5]

۱۹٫Bc4+ Ke7 20.Nc6+ Kf8 21.Bxf6 gxf6 22.Rd8+ Ne8 23.b5 Bb7 24.Rd7 Bxc6 25.bxc6

این محدود سازی برای همه سوارها امکان پذیر هست و همین که شما الان با یک مثالش آشنا شدید کفایت می‌کند . هرچند سعی می کنم در درس های آینده مثال های بیشتری از محدود سازی برای شما بیاورم .

اسب متمرکز در ساختار لندن :

به پوزیسیون زیر دقت کنید در این پوزیسیون اسب در e5 مستقر شده و همه پیاده ها نیز در داخل صفحه هستند.

اسب متمرکز در ساختار لندن

در چنین حالتی زمان عامل تعیین کننده است یعنی ما زمانی اسب را به e5 انتقال می دهیم که سیاه :
الف) نباید بتواند f6 کند و اسب ما را از جای خودش بردارد .
ب) سیاه نباید بتواند اسب خود را به صورت متقابل در e4 قرار دهد .
ج) سیاه نباید بتواند اول با اسبش در اسبمان بزند و بعد با f6 پیاده ما را تهدید به زدن کند .
این سه پارامتر برای شما به وجود آمد بهترین زمان برای اسب در e5 است .

اما حالا که این سه پارامتر به وجود می آید ممکن است یکی از فرم های زیر به وجود آید :
حریف f5 کند که ساختار پیاده‌ای شبه دیوار سنگی به وجود می‌آید.که جایگاه اسب ما را همیشگی کرده است .
ما f4 کنیم که این زمانی موثر است که مطمن باشیم حریف یا اسب نداشته باشد برای e4 یا اینکه جایگاه اسب ما در e5 محکم باشد و یا اینکه حملات سریعی را در جناح شاه طرح ریزی کرده باشیم
حرکت f4 و f5 با هم اتفاق افتد که فرم دیوارسنگی اصلی بوده و چون متقارن است تمایل به تساوی زیادی دارد و طرفی پیروز است که این فزم را به خوبی بشناسد که ما در جلسات دیگر به این فرم به وفور خواهیم پرداخت .

ساختار کاروکان (کارلسباد ) :

ساختار کاروکان (کارلسباد )

این فرم به دلیل باز بودن ستون مرکزی به نفع سفید است زیرا با حرکت f6 ستون e و مخصوصا پیاده‌ی e6 بیش از پیش ضعیف خواهد شد .
در این فرم هدف سیاه اکثرا حمله اقلیت است اما قبل از حمله اقلیت سفید باید حمله اش را در جناح شاه سیاه تمام کند .برای اینکار سفید باید حواسش جمع باشد و زمانی که نیروی حمله اش کافی شد f4 کند هدف سفید آوردن پیاده به f5 و تعویض آن با e6 است تا یک پیاده عقب مانده برای سیاه بسازد امّا از طرفی اگر زود f4 کند سیاه می تواند با f5 و سپس اسب در e4 بازی مرکز را دردست بگیرد و دیگر هیچ پیاده ای قدرت حمله به این اسب را ندارد . برای همین قبل از f4 باید فشار را بر دو نقطه افزایش دهید :
✅ ستون e
✅ قطر d3 و e4
با اینکار حریف فرصت نمی کند که اول اسب را در e4 بگذارد چون با فیل یا اسب d2 این اسب را می زنیم .
امّا برای اینکه جلوی f5 حریف را بگیریم باید خانه‌‌های f6 یا d6 را از قبل از f4 برای جلوگیری از نفوذ اسب سیاه کنترل کنیم . یا اینکه مطمئن باشیم با قربانی دادن اسب e5 خود در یک خانه مانع از بسته شدن ستون e می شویم .

پیاده‌ ی آویزان :

پیاده ی آویزان

به دو پیاده همجوار که هیچ پیاده‌‌‌ای از پیاده های خودی را در کنار خود احساس نمی کنند و در عوض دو پیاده کشیک در آینده در انتظارشان است پیاده‌های آویزان گویند.
در مورد پیاده‌های آویزان باید بدانید وقتی قدرتمند اند که تحرک داشته باشند اما در پوزیسیون بالا همان طورکه می بینید این دو اسب نه تنها این دو پیاده را از تحرک انداخته اند بلکه تهدیدشان هم می کنند به نظر شما اسب e5 اهمیتش بیشتر از یا اسب d4 که حمله می کند ؟

مسلما اسبی که در e5 واقع شده زیرا جلوی تحرک پیاده‌های سیاه را گرفته و اگر جلوی این پیاده باز می بود اسب در d4 هم مجبور به ترک جایگاه خود بود .
همین مقدار فرم شناسی اسب برای شمایی که لندن باز یا e4 باز هستید کافی است و من نمی خوام به تمامی فرم ها اشاره کنم .

در کتاب هایی که در مورد اسب مطالعه کردم بیش از تئوری به دیدن مثال های عملی اکتفا شده و در ضمن آن نکات بیان شده برای مثال کتاب هانس کموخ به خوبی ایده های مختلفی را در کتابش بیان می کند که من هم در آخر این جلسه برای شما این مثال ها را از آن کتاب آوردم البته با یکم توضیحات بیشتر امّا واقعیت امر این است که اگر می خواهید وسط بازی اسب را به خوبی بشناسید باید ساختار پیاده ای و جایگاه خوب اون اسب در آن جایگاه را به خوبی بشناسید برای همین من هم سعی می کنم قبل از اینکه بیشتر در مورد اسب صحبت کنیم به ساختارهای پیاده ای تشکیل دهنده شروع بازی شما بپردازیم .

نتیجه گیری :

✅ در این جلسه فهمیدیم اسب یک مهره پرنده ولی غیر دور زن است که در پوزیسیون های بسته عمدتا خوب است .
✅ اسب مانند همه سوارها دو پارامتر فعالیت و خوب یا ببد بودن را داراست . و مانند فیل قابلیت محدود شدن نیز دارد .
✅ بهتر است اسب برای حمایت پیاده خودی در پشت پیاده خودی قرار گیرد .
✅ اسب ها قاتلان زنجیره پیاده ای هستن .
✅ بهترین خانه برای یک اسب پایگاه نفوذی و بهترین مکان آن در مرکز است که اسب را به یک اسب متمرکز بدل می کند .
✅ برای جلوگیری از پیشروی پیاده منفرد اسب بهترین مهره و برای پوشش دادن پیاده خودی در آرایش دیوار سنگی باز اسب بهترین مهره است .
✅ با آرایش دیوار سنگی بیشتر آشنا شدیم و اکنون دو آرایش دیوارسنگی و کارلسباد را به خوبی می شناسیم .

این مطلب را با دیگران به اشتراک بگذارید :

دیدگاه خود را بیان کنید :

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

2 × دو =